- دیابت:
قند مناسب برای افراد عادی 100 است، اما در طول حاملگی قند کاهش مییابد.
! در طول حاملگی قند خون، اوره، کراتنین و هماتوکریت کاهش مییابد. اما تعداد گلبولهای سفید (تا 15 هزار و گاهاً تا 30 هزار) و مقدار چربی خون زیاد میشود.
! مقدار طبیعی RBC، 8-4 میلیون؛ مقدار طبیعی پلاکت، 450-150 هزار؛ مقدار طبیعی WBC، 10-4 هزار میباشد.
در دیابت ارث مادری قوی است. دیابت پدر تاثیر مستقیم در بارداری ندارد، اما تاثیرات غیر مستقیم دارد:
1- ممکن است فرزند از پدرش دیابت به ارث ببرد.
2- فرد دیابتی از نظر سیستم نورولوژیک تحت تاثیر قرار میگیرند در نتیجه مردان دیابتی مشکل در coit (نزدیکی، مقاربت) دارند.
به دلیل اینکه کلیه داروهای خوراکی در طول حاملگی ممنوع است، برای کنترل قند مادر باردار (حتی اگر با دارو کنترل شده باشد) به او انسولین میدهیم.
! البته امروزه به دنبال اثبات این هستند که از داروی medformin در طول حاملگی میتوان استفاده کرد.
معمولاً قبل از بارداری انسولین را شروع نمیکنیم زیرا زمان دقیق بارداری مشخص نیست. در کلیه بخشها برای انسولینتراپی فرد را بستری میکنند. برای تنظیم مقدار انسولین این کار انجام میشود.
! حداکثر زمان برای بارداری، پس از عدم جلوگیری، 11 ماه است. اگر وار یک سال شود آنگاه به فرد نازا میگویند. مثلا اگر خانوم در روز 14 سیکل مسکن (NSAID) بخورد، دیگر تخمک رها نمیشود. یا اگر استرس داشته باشد سیکل جابجا میشود و متوجه نیست. یا آقا در همان حوالی تب میکند و تعداد اسپرم کم میشود.
در دیابت مشاوره قبل بارداری مفید واقع می شود چون عوارض مادری و جنینی مربوط به هیپرگلیسمی به خوبی مشخص شده است و با کنترل منظم قند خون بسیاری از این عوارض کاهش می یابد.
آنچه برای ما مهم است اثرات اثرات دیابت بر روی end organs (کلیه و چشم) است؛ در نتیجه این ارگانها باید در مادر دیابتی چکاپ شود.
مشاوره قبل بارداری برای پیشگیری از عوارض دیابت و کاهش ناهنجاریهای جنینی بسیار موثر است.
! بهترین زمان ارگانوژنز، 6 تا 14 هفته است. (مبدا LMP) یعنی حدودا وقتی فرد متوجه میشود که عقب انداخته درست زمان ارگانوژنز است!
! LMP، دو هفته از لقاح زودتر انجام میشود.
¤ خطرات مادری ناشی از دیابت:
رتینوپاتی، هیپرتانسیون، کتواسیدوزیس، سزارین، عفونت ادرای
¤ خطرات جنینی:
ناهنجاری، مرگ و میر پری ناتال، زایمان زودرس، ناهنجاری قلبی، نقص لوله عصبی، آژنزی ساکروم، مشکلات کلیوی
¤ اجزای مراقبت در مشاوره قبل بارداری:
1- کنترل قند خون با رژیم، یا دارو
2- ورزش سبک نه سنگین (بهترین: پیاده روی، دوچرخه سواری و شنا)
3- مصرف فولیک اسید قبل از بارداری با دوز 400 میلی گرم در روز
- کمکاری و پرکاری تیروئید:
! حتما قبل از بارداری باید تیروئید مادر پایدار باشد.
کمکاری تیروئید در طول بارداری باعث کرتینیسم (عقبافتادگی) جنین میشود.
علائم ظاهری کِرتِن: زبان بزرگ (از دهان خارج میشود.)
هیپوتیروئیدی را در طول بارداری با لِبوتیروکسین درمان میکنیم.
درمان معمول در هایپرتیروئیدی، مِتیمازول است، که در طول بارداری استفاده نمیشود. در طول بارداری، دارو به PTU (پروپیل تیو اوراسیل) تغییر میکند.
- بیماری کلیوی
اگر بیمار کلیوی در حد دیالیز باشد، حامله نمیشود.
حاملگی سیر اختلال کارکرد کلیوی را تسریع می کند و بماری تشدید میشود.
تشدید هیپرتانسیون ناشی از اختلال عملکرد کلیه همراه با پراکلامپسی علت نگرانی پزشک خواهد بود.
مهمترین عامل پیشگویی کننده پیامد پری ناتال، سطح کراتینین سرم است.اگر سطح کراتینین سرم بالای 2 میلیگرم باشد، سرعت کاهش عملکرد کلیه تشدید خواهد یافت.
مصرف داروهای مهار کننده آنزیم مبد ل آنژیوتانسین به علت خطر ایجاد آژنزی لوله های کلیه جنین و نارسایی کلیه ممنوع است و باید از سایر داروهای ضد فشارخون استفاده کرد.
¤ خطرات جنینی:
اختلال عروقی همزمان و محدودیت رشد جنین، زایمان زودرس، افزایش مرگ و میر پری ناتال
- فشار خون:
فشار خون بالا در طول بارداری، مسمومیت بارداری را به دنبال دارد.
قبل از باردار شدن با داروهای فشار باید فشار خون را به حد مناسبی (حد اکثر 14/9) رساند.
بسیاری از داروهای فشار در طول بارداری ممنوع است. داروهای قابل استفاده: هیدرالازین و متیلدوپا
داروهای مُدِر در طول حاملگی استفاده نمیشود، زیرا جریان خون جفت را کم میکند.
هیپرتانسیون ممکن است طی بارداری تشدید یابد ونیاز به انجام زایمان پرترم یا درمان دارویی باشد.
برای یافتن علت فشارخون، باید عملکرد کلیه و قلب و چشم بررسی شود.
به بیماران توصیه به کاهش وزن می شود.
- آنمی:
به طور طبیعی در حاملگی آنمی فیزیولوژیک داریم، بنابراین باید آنمی فرد قبل از بارداری درمان شود.
مثلاً اگر دلیل آنمی فیشر آنال یا یبوست شدید است، باید رژیم او را اصلاح کنیم و ملیّن به او بدهیم تا علت برطرف شود.
- هپاتیت:
اگر فرد هپاتیت فعال دارد، در فاز حاد نباید باردار شود. اما اگر هپاتیت مزمن دارد، و آنقدر شدید است که آنزسمهای کبدی را تغییر داده باشد (یا سیروز یا سل شدید داشته باشد)، حامله نمیشوند. زیرا هورمونهای جنسی سیکل کبدی دارند!
اگر در حدی باشد که HBS antigen او مثبت باشد، مادر میتواند باردار شود اما باید ظرف 3 ساعت پس از تولد ایمونوگلوبولین هپاتیت B را به نوزاد تزریق میکنیم تا آنچه از بدن مادر گرفته است، رسوب کند. و به طور همزمان نیز واکسیناسیون را شروع میکنیم.
- کانسر:
در کانسرهای درمان شده باید چکاپ عمومی و اختصاصی انجام شود تا اطمینان حاصل کنیم متاستاز نداشته است.
- عفونت دستگاه ادراری:
به دلیل مجاورت با دستگاه ژنیتال
- صرع:
احتمال وقوع اختلال ساختمانی (شکام کام و لب) در فرزندان زنان مبتلا به صرع در مقایسه با فرزندان زنان سالم 3-2 برابر بیشتر است. همچنین احتمال به ارث بردن صرع از مادر وجود دارد.
در خانمهای مبتلا به صرع در صورت بارداری باید فولیک اسید با دوز بالا (5 میلیگرم) مصرف نمایند.
قبل از بارداری حتما تحت مشاوره قبل بارداری قرار گیرد.
¤ در طی بارداری به چند دلیل فعالیت تشنجی افزایش می یابد:
- کاهش سطح دارو در نتیجه تغییرات فیزیولوژیک حاملگی و افزایش حجم خون
- افزایش کلیرانس دارو به علت القای آنزیمهای کبدی و پلاسمایی و جفتی
- افزایش دفع دارو در نتیجه افزایش فیلتراسیون کلیوی
- تهوع و استفراغ بارداری و دفع دارو
- قطع درمان دارویی توسط بیمار به علت ترس از آسیب جنین (حاملگی زمان قطع داروهای صرع نیست چون اگر مادر غش کند هم به خودش آسیب میرسد هم به دلیل هیپوکسی شدید به جنین آسیب وارد میشود.)
¤ هدف از مشاوره قبل بارداری:
1- غییر نوع و دوز دارو برحسب وضعیت مادر
2- مشاوره با مادر و گفتن به او که تشنج خطر تروما را افزیش داده و اغلب با هیپوکسی و افزایش فشار خون همراه است .در زنان مبتلا به صرع خطر وقوع ناهنجاریهای ساختمانی افزایش می یابد که قسمتی مربوط به خود صرع و قسمتی در ارتباط با داروهاست.
در زنان مبتلا به تب و تشنج، احتمال داشتن کودکی با همان بیماری بیشتر است.
داروی ضد صرع در تمام عمر باید استفاده شود. در زنان مبتلا به صرع که از درمان تک دارویی استفاده می کنند و حداقل 2 سال تشنج نداشته باشند می توان دارو را قطع کرد. در صورت وجود حملات تشنجی باید از درمانهای تک دارویی با کمترین دوز دارو با حداقل تراتوژنسیته استفاده نمود.
- بیماریهای مادرزادی و سیانوتیک قلبی:
در بیماران مبتلا به هیپرتانسیون ریوی، کوارکتاسیون آئورت، سندروم مارفان همرا ه با درگیری دریچه آئورت به علت خطر مورتالیته بالا، توصیه به باردارنشدن است.
در بین تمامی نقایص مادرزادی قلب، بیماریهای سیانوتیک قلبی بیشترین خطر را در بارداری دارند.
خطرات: نارسایی قلب، عوارض ترومبوتیک، آریتمی، عفونت
مرگ ومیر مادری و جنینی بسیار بالاست.
در موارد تعبیه دریچه مکانیکی در قلب نیاز به استفاده از داروهای ضد انعقاد است.
! در زنان غیر حامله از وارفارین استفاده می شود در حالیکه مصرف این دارو در بارداری ممنوع است و باید به جای آن از هپارین استفاده کرد.
دوز هپارین باید به دقت تنظیم شود تا خطر ترومبوز دریچه یا بر عکس هموراژی کم شود.
- ترومبو آمبولی:
در طی بارداری خطر ترومبو آمبولی راجعه افزایش می یابد.
¤ عوامل مساعد کننده:
- چاقی
- سن بالای 35 سال: افزایش 2 برابری
- مصرف سیگارسابقه خانوادگی
- ترومبو آمبولی
- ترومبو فیلی:
این اختلالات ناشی از نقایص ارثی مکانیسمهای ضد انعقاد هستند.
کمبود پروتئین c و s، کمبود آنتی ترومبین سه، هیپرهوموسیستینمی، جهش پروترومبین، وجود آنتی بادی ضد فسفولیپید، آنتی کواگولان لوپوسی، آنتی بادی آنتی کاردیو لیپین (پروتئینهای مهار آبشار انعقادی هستند.) عواملی هستند که منجر به آمبولی ریوی و آنفارکتوس مغزی می شوند.
علاوه بر آن شانس سقط های مکرر (چون در جفت نیز لخته ایجاد میشود.)، پراکلامپسی زودرس (25-27 هفتگی)، مرده زایی و محدودیت رشد جنین را افزایش می دهند.
! پراکلامپسی بیماری تریمستر سوم است.
در زنان با ترومبوفیلی ارثی باید مشاوره انجام شود و بدانند که خطر عود در حاملگی بعدی زیاد است و درصورت حاملگی باید از هپارین استفاده کنند.
! امروزه اغلب از اِناپساپارین (هپاین با وزن مولکولی پایین) استفاده میشود.
- بیماریهای بافت همبند:
1- آرتریت روماتوئید:
معمولا این بیماری طی بارداری بهبود می یابد (چون بارداری یک سرکربکننده سیستم ایمنی است.) ولی در عرض 6 ماه پس از زایمان شانس عود دارد.
2- لوپوس: یک بیماری خودایمن است و مهمترین علامت آنها راش پروانهای بر روی صورت و بینی است.
هم عوارض مادری و هم جنینی دارد. وجود آنتی RO در ارتباط با بلوک مادرزادی قلب و لوپوس نوزادی است.
3- اسپوندیلیت (التهاب مهرههای کمری):
در نتیجه افزایش وزن و لوردوز کمری، شدت درد افزایش می یابد.
4- اسکلرودرمی (بافت کلاژن از حد معمول سفتتر است):
ریفلاکس ازوفارنژیال، هیپرتانسیون و بیماری کلیوی ناشی از آن طی بارداری افزایش می یابد.
درمانهایی که در بیماری بافت همبند استفاده می شوند اغلب در بارداری منعی ندارند. در موارد شدید از درمانهای سرکوب ایمنی می توان استفاده نمود.
- اختلالات روانی:
حاملگی خطر عود یا برگشت علایم دیسفوریک را افزایش می دهد.
برخی از عوامل عود به علت قطع دارو و نوسان میزان هورمونها ست.
مراقبتهای ناکافی قبل تولد و سوء مصرف مواد می تواند باعث اختلالات روانی شود.
اختلالات روانی قبلی خطر افسردگی شدید یا سایکوز پس از زایمان را افزایش می دهد
- نقایص لوله عصبی:
بعد از ناهنجاریهای قلبی، شایعترین ناهنجاری است.
علت این نقایص، نقص آنزیم تتراهیدروفولات ردوکتاز است که از طریق مصرف فولیک اسید آثار آن از بین می رود.
شیوع: 2-1 مورد در 1000 تولد
- فنیل کتونوری:
یک خطای ارثی در متابولیسم فنیل آلانین است.
در مواردی که فرد مبتلا رژیم غذایی بدون محدودیت مصرف می کند میزان فنیل آلانین خون به طور غیر طبیعی افزایش می یابد.فنیل آلانین از جفت عبور کرده و باعث آسیب اعضای در حال تکامل جنین می شود.
با رعایت رژیم غذایی با محدودیت فنیل آلانین میزان بروز ناهنجاریهای جنینی تا حدودی کاهش می یابد.
- تی ساکس:
یک اختلال شدید نورودژنراتیو اتوزوم مغلوب است. اما یک بیماری نادر است.
با مشاوره قبل ازدواج و انجام آزمونهای ژنتیکی و تستهای پره ناتال برای زوجهای پر خطر و کمک به حاملان هتروزیگوت برای انتخاب همسر غیر مبتلا، شانس ابتلا کاهش می یابد.
- تالاسمی
- شرح حال بیمار:
سابقه طبی مامایی، اجتماعی، خانوادگی، سابقه تولید مثلی، پیامد بارداریهای قبلی، بیماریهای ژنتیکی، نسبتهای فامیلی، مصرف الکل، داروهای غیر مجاز، سیگار، رفتارهای پرخطر جنسی، بدرفتاری همسر، عوامل استرس زا و ...
- سابقه تولید مثلی:
سابقه نازایی، سقط، حاملگی نابجا، سابقه سقط تکراری، مشکلات کروموزومی، سابقه نارسایی سرویکس، ناهنجاریهای رحم و...
- سابقه اجتماعی شامل سن مادر:
¤ حاملگی در 16-15سالگی:
خطر تولد نوزاد با محدودیت رشد جنین (چون خود مادر در سن رشد است.)، زایمان پرترم، مرگ و میر نوزادی و حاملگی های ناخواسته (زیرا نمیتواند به خوبی روشهای جلوگیری را انجام دهد.) در این گروه بیشتر است.
نیاز به کالری در این زنان بیشتر و افزایش کالری تا 400 کیلوکالری در روز توصیه می شود. (زیرا هم رشد جنین نیاز به کالری دارد هم رشد خود مادر که در سن رشد است.)
¤ حاملگی پس از 40 سال:
معمولا در خواست مشاوره در این زنان بیشتر است.
موتالیته و موربیدیته پری ناتال در این گروه افزایش دارد.
بعضی عوارض مادری مانند فشار خون و دیابت در این گروه بیشتر است.
خطر زایمان پرترم، اختلالات کروموزومی، کلاب فوت (پاچنبری: پای فرد از مچ به سمت داخل انحراف دارد.)، بیماریهای قلبی نوزاد افزایش می یابد.
افزایش سن پدر:
باعث جهشهای اتوزوم غالب و افزایش نقایص زمان تولد می شود. (بر خلاف باور عوام)
خطرات جنینی ناشی از مواد مخدر، الکل و دخانیات:
¤ استعمال الکل: سندروم عقب ماندگی ذهنی همچنین در ارگانوژنز اثرات نامطلوبی دارد.
¤ استعمال دخانیات: زایمان پرترم، محدودیت رشد جنین، LBW (Low Birth Weight)، مشکلات رفتاری، اختلال یادگیری، سندروم بیش فعالیتی، کنده شدن جفت (وقتی مادر سیگار میکشد جریان خون رحمی خوب نیست و به همین دلیل جفت کنده میشود.)، نارسایی عروقی رحمی-جفتی
تماسهای محیطی:
زنانی که برای حاملگی برنامه ریزی می کنند باید قبل و طی بارداری از تماسهای محیطی و شغلی مضر دور باشند. مانند تماس با آفت کشها، فلزات سنگین، مصرف آب آلوده چاه و...
تماس با اشعه و انرژی الکترومغناطیس:
قرار گرفتن در معرض فرهای ماکروویو،تلفن همراه، میدانهای مغناطیسی، خطوط پر ولتاژانرژی آثار نامطلوب روی جنین ندارد.
در مشاوره قبل بارداری باید ارزیابی کلیوی صورت گیرد.
اصلاح روش زندگی و عادات کاری:
¤ تغذیه:
وجود پیکا به یخ و نشاسته و خاک رس نشانه آنمی است.
گیاهخواری معمولا باعث کمبود پروتئین می شود که با افزایش مصرف پنیر و تخم مرغ اصلاح می شود.
چاقی باعث عوارضی چون پراکلامپسی (مسمومیت بارداری یا فشار خون بالا)، دیابت بارداری، سزارین، حاملگی پست ترم، عوارض جراحی و ترومبوفلبیت (ایجاد لخته در عروق پا) می شود.
! لختهای که در ترومبوفلبیت تشکیل میشود، به ریه پرتاب شده و باعت آمبولی و مرگ ناگهانی میشود. باید به سرعت داروی ضدانعقاد را شروع کنیم تا لخته به اعضای حیاتی بدن نرود.
چاقی مادر (شاخص توده بدنی بالای 30 ) باعث عوارض جنینی زیر می گردد:
- افزایش خطر مرگ جنین، زایمان زودرس، نقایص دیواره شکمی، ناهنجاریهای روده، نقایص لوله عصبی می شود.
بی اشتهایی و پرخوری نیز اختلالاتی چون آریتمی های قلبی، اختلالات گوارش و اختلالات الکترولیتی ایجاد می کند.
¤ ورزش:
اگر خانمی از قبل ورزشی را انجام میداده، در طول حاملگی ممانعتی بر انجام آن ورزش ندارد (به جز در 2 ماه آخر)؛ اما اگر ورزشی را انجام نمیداده، حق ندارد ورزشی را شروع کند. (چون انرژی مورد نیاز بارداری صرف ورزش میشود.)
بد رفتاری خانوادگی:
سندروم بچه کتک خورده: به دلیل کتک زیادی که بچه خورده است به این سندروم دچار شده است. این خانواده به مشاور معرفی میشوند و گاهاً به دارو نیاز دارند تا از خشونت فرد کم شود.
سابقه خانوادگی:
سابقه عقب ماندگی ذهنی، نقایص تولد، بیماریهای نژادی و قومی بررسی شود.
این وبلاگ به منظور بهبود و توسعه آگاهی عمومی درباره بهداشت عمومی ایجاد گردیده و با استعانت ازخداوند منان امید است با همکاری سایر دوستان گامی ارزشمند در رویکرد جدید به جایگاه بهداشت عمومی برداشته شود.